Old Masters. 19th Century and Modern Art (results)
22 October 2020 7 PM CET

Jacek Malczewski (1854 - 1929)
Self-portrait, circa 1922
Hammer price: 320,000 PLN
LOT number
19
Jacek Malczewski (1854 - 1929)
Self-portrait, circa 1922

Hammer price: 320,000 PLN

oil/paperboard, 53.5 x 33 cm
on the reverse paper exhibition labels of Jacek Malczewski Museum in Radom, National Museum in Szczecin, Nadwiślańskie Museum in Kazimierz Dolny, Society of Polish Visual Artists in Krakow, paper auction and framing label and opinion by dr Kazimierz Buczkowski
ID: 89037
Taxes and fees
- In addition to the hammer price, the successful bidder agrees to pay us a buyer's premium on the hammer price of each lot sold. On all lots we charge 18 % of the hammer price.
Provenance
  • private collection, Poland
Opinie
  • opinion by dr Kazimierz Buczkowski from 9 January 1952
Literature
  • Beata Małgorzata Wolska, Malczewscy – figura syna, exhibition catalogue, National Museum in Szczecin, Szczecin 2017, cat. no. II.II.16, p. 70 (ill.)
  • Jacek i Rafał Malczewscy, idea and ed. of album Zofia Katarzyna Posiadała, exhibition catalogue, Jacek Malczewski Museum in Radom, Radom 2014, p. 98 (ill.)
  • Anna Król, Metafory i przestrzenie. Malarstwo Jacka i Rafała Malczewskich, exhibition catalogue, Regional Museum in Stalowa Wola, Stalowa Wola 2011, cat. no. 10, p. 23 (ill.)
  • Adam Brincken, Tomasz Opaliński, Ku chwale artysty. Jacek Malczewski, Rafał Malczewski, exhibition catalogue, Municipal Art Gallery in Zakopane, Zakopane 2011, p. 7 (ill.)
  • Zofia Katarzyna Posiadała, Jacek Malczewski (1854-1929). W 150. rocznicę urodzin i 75. rocznicę śmierci, exhibition catalogue, Jacek Malczewski Museum in Radom, Radom 2004, p. 183, cat. no. III/61, p. 167 (ill.)
  • Malarstwo. Jacek Malczewski, Czesław Rzepiński, Juliusz Joniak, Jan Szancenbach. Wystawa ze zbiorów krakowskich rotarian i ich rodzin, exhibition catalogue, ed. Zbigniew Kazimierz Witek, Palace of Art in Krakow, Society of Friends of Fine Arts, Kraków 1996
Exhibited
  • Wielka sztuka jest jak ocean głęboka. Malarstwo Jacka Malczewskiego, Nadwiślańskie Museum in Kazimierz Dolny, 23 April 22 July 2018
  • Malczewscy – figura syna, National Museum in Szczecin, 8 June 23 July 2017
  • Jacek Malczewski, 14. Warsaw Art Fair, Kubicki Arcades, 14-16 October 2016
  • Jacek i Rafał Malczewscy, Jacek Malczewski Museum in Radom, 29 June 10 October 2014
  • Metafory i przestrzenie. Malarstwo Jacka i Rafała Malczewskich, Regional Museum in Stalowa Wola, 22 October 27 November 2011
  • Ku chwale artysty. Jacek Malczewski, Rafał Malczewski, Municipal Art Gallery in Zakopane, 12 August – 2 October 2011
  • Jacek Malczewski (1854-1929). W 150. rocznicę urodzin i 75. rocznicę śmierci, Jacek Malczewski Museum, Radom, 1 October 2004 31 February 2005
  • Malarstwo. Jacek Malczewski, Czesław Rzepiński, Juliusz Joniak, Jan Szancenbach. Wystawa ze zbiorów krakowskich rotarian i ich rodzin, Palace of Art in Krakow, Society of Friends of Fine Arts, 19-27 October 1996
  • Society of Polish Visual Artists in Krakow, House of Artists, 1927
More information
Malarstwo Malczewskiego koncentrowało się wokół kilku tematów, które wciąż powracały rozwijane, przekształcane i wzajemnie ze sobą splatane. Wyobraźnia artysty krążyła wokół kilku problemów, ujmując je wciąż od nowa i wciąż inaczej, penetrując odmienne aspekty tych samych treści, treści do końca nieuchwytnych, bo symbolicznych. Mnożenie wariantów i niuansów danego motywu następowało w obrębie serii i cyklów obrazowych mu poświęconych. Wielowątkowa twórczość Jacka Malczewskiego była świadectwem jego wielkiej fantazji oraz wrażliwości neoromantyka i wyrafinowanego humanisty, malarza na wskroś przesiąkniętego polskością. Wychowany został bowiem w kulcie tradycji romantycznej, która ukierunkowała sztukę przełomu XIX i XX wieku w stronę idei posłannictwa narodowego, apoteozy jednostki, akceptacji jego prawa do wolności. Zarówno jego wczesne prace, jak i te z okresu dojrzałego, zniewalały oryginalną tematyką i intrygowały poetyką, szokowały niesłychaną, nie zawsze zrozumiałą symboliką, zaskakiwały formą opartą na mistrzowskim rysunku i odważnej palecie barw. Pośród mnogości gatunków malarskich, autoportrety stanowiły dominujący wątek w sztuce Jacka Malczewskiego.

Począwszy od 1900 roku, ta część oeuvre twórcy znacznie się rozrosła. Warto zauważyć, że w drugiej połowie XIX wieku postać artysty często mitologizowano, a przedstawiciele awangardy przebywający w Paryżu dokonali już niejednego przewrotu, który wynosił ich ponad poziom zwykłego zjadacza chleba. Adam Heydel w swoim wspomnieniu o Malczewskim (Adam Heydel, Jacek Malczewski. Człowiek i artysta, Kraków 1933) sugerował, iż nieustanne powracanie do przedstawień własnych wyrastało z ciągłego poszukiwania, związanego z głębszym poznaniem siebie i doskonaleniem przekazu o samym sobie. Zdaniem Andrzeja Jakimowicza, historyka sztuki i znawcy dorobku Malczewskiego, powodem sięgania po ów gatunek była ciągła, przez całe lata trwająca konfrontacja siebie samego z całym światem, takim, jak go myślą, uczuciem i wyobraźnią był w stanie ogarnąć (Andrzej Jakimowicz, Jacek Malczewski i jego epoka, Warszawa 1970, s. 64), która nijak nie wiązała się z pogłębianiem studiów malarskich lub brakiem odpowiednich modeli.

Autoportrety Malczewskiego już współcześnie budziły szczególną irytację krytyki, zarzucającej artyście nadmiar pychy i skłonność do „kostiumerstwa”. Jednakże Malczewski walczył za wszelką cenę o sztucę zgodną z przekonaniami romantyków i symbolistów, artystów i poetów, jako ludzi przekraczających intelektualne i duchowe horyzonty epoki, dążących do piękna i ideału, zawsze silnie odczuwających. Zdaniem historyczki sztuki Zofii Katarzyny Posiadały skłonność Jacka Malczewskiego do umieszczanie siebie na obrazach nie wynikała z narcyzmu malarza. – „Malowanie siebie było dla niego po prostu najprostsze. On zawsze malował z modela, a siebie miał zawsze pod ręką. Po prostu brał lustro i malował”. Sam artysta był świadom, iż jego sztuka jest trudna w interpretacji, o czym najlepiej świadczą jego własne słowa: ‘Więc zdarza się często, że patrząc na me płótna mówię sobie: Nie, nie, to być nie może! Tak nie jest (…). To nie ja malowałem (…). I nie wiem w końcu, kto ma słuszność. Czy ci wszyscy, którzy nie spostrzegają tego, co widzę, czy ja, który spostrzegam to, czego nikt nie widzi” (Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska, Jacek Malczewski. Życie i twórczość, Kraków 2008, s. 7).

Prezentowany w katalogu autoportret Malczewskiego cechuje prostota, brak w nim pozy czy maski. Bohater sam konfrontuje się z własnym odbiciem, a zarazem odbiciem rzeczywistości, stanem psychicznym. Malczewski pozostaje w nim równie zagadkowy, co w dziełach silnie przesyconych wątkami symbolicznymi. Zapewne dzieje się tak dzięki głębokiemu i czujnemu spojrzeniu modela, dumnemu i sugerującemu dojrzałość doświadczeń. Głowa artysty jest semantycznym centrum kompozycji, a tym co konstruuje pozostałą formę jest materia i światło. Materialność, konkretność odnieść należy na pewno do „rzeźbiarskiego”, plastycznego kształtowania głowy, prostego silnego nosa, dużych ciemnych oczu pełnych ust i sumiastych wąsów, zgrabnej trójkątnej brody – to wszystko buduje nie tylko haptyczny efekt fizjonomii, ale także angażuje widza w nienamacalne treści symboliczne.